Anlaşmalı Boşanma Nasıl Olur? Şartları Nelerdir?

Anlaşmalı Boşanma Nasıl Olur? Şartları ve Süreci

Anlaşmalı boşanma, eşlerin evlilik birliğini sona erdirme konusunda ortak irade ortaya koydukları ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumuna ilişkin düzenlemeler üzerinde anlaşmaya vardıkları boşanma türüdür. Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 166/3. maddesinde düzenlenen anlaşmalı boşanma, kanuni şartların gerçekleşmesi hâlinde çekişmeli boşanmaya göre daha kısa ve daha sınırlı bir yargılama süreciyle sonuçlanabilir.

Anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, eşlerin boşanma konusunda anlaşması, hâkimin tarafları bizzat dinlemesi ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumuna ilişkin anlaşmanın hâkim tarafından uygun bulunması gerekir.

Tarafların yalnızca boşanmak istediklerini belirtmeleri yeterli değildir. Nafaka, maddi ve manevi tazminat, çocukların velayeti ve kişisel ilişki gibi konuların da hukuken uygun biçimde düzenlenmesi gerekir.

Anlaşmalı boşanma protokolünün hazırlanması, davanın açılması, duruşmada tarafların iradelerinin açıklanması ve mahkeme kararının kesinleşmesi sürecin temel aşamalarını oluşturur.

Bu makalede anlaşmalı boşanma şartları, boşanma protokolünün hazırlanması, çocukların velayeti, nafaka, tazminat, mal paylaşımı, görevli mahkeme, duruşmaya katılım ve boşanma kararının kesinleşmesi güncel mevzuat çerçevesinde açıklanmaktadır.

1. Anlaşmalı Boşanma Nedir?

Anlaşmalı boşanma, eşlerin evlilik birliğini sona erdirme yönündeki ortak iradelerini mahkeme önünde açıklamaları ve kanunda aranan diğer şartları yerine getirmeleri sonucunda gerçekleşen boşanma şeklidir.

TMK 166/3 uyarınca evlilik en az bir yıl sürmüşse, eşlerin birlikte boşanma başvurusunda bulunması veya bir eşin diğer eşin açtığı boşanma davasını kabul etmesi hâlinde evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır.

Ancak bu kabul, mahkemenin herhangi bir inceleme yapmadan boşanmaya karar vereceği anlamına gelmez.

Hâkimin eşleri bizzat dinlemesi, iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumuna ilişkin anlaşmayı uygun bulması gerekir.

Anlaşmalı boşanmanın önemli özelliği, eşlerin evlilik birliğinin sona ermesine neden olan olayları çekişmeli boşanmadaki gibi ayrıntılı biçimde ispatlamak zorunda olmamasıdır.

Bununla birlikte boşanma iradesinin gerçek ve serbest olması, protokolün hukuka uygunluğu ve çocukların menfaatlerinin korunması zorunludur.

2. Anlaşmalı Boşanma Şartları Nelerdir?

Anlaşmalı boşanmanın gerçekleşebilmesi için TMK 166/3'te düzenlenen şartların birlikte bulunması gerekir.

2.1. Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması

Anlaşmalı boşanmanın ilk şartı, evlilik birliğinin en az bir yıl sürmüş olmasıdır.

Bir yıllık süre, evliliğin hukuken kurulduğu tarihten itibaren hesaplanır. Dini tören, nişanlılık veya evlilik öncesindeki birlikte yaşama süresi bu hesapta dikkate alınmaz.

Örneğin resmî nikâhın üzerinden henüz sekiz ay geçmişse, eşlerin her konuda anlaşmış olması tek başına TMK 166/3 kapsamında anlaşmalı boşanmaya karar verilmesini sağlamaz.

Ancak bir yıllık şartın gerçekleşmediği durumlarda, diğer kanuni koşullar mevcutsa çekişmeli boşanma davası açılması mümkündür.

Bir yıllık evlilik şartı, boşanmak için herkesin mutlaka bir yıl beklemesi gerektiği anlamına gelmez. Bu şart yalnızca anlaşmalı boşanmanın özel koşuludur.

2.2. Eşlerin boşanma konusunda anlaşması

Anlaşmalı boşanmada eşlerin evlilik birliğini sona erdirmek konusunda irade birliği içinde olmaları gerekir.

Bu irade, eşlerin birlikte başvurması veya eşlerden birinin diğerinin açtığı davayı kabul etmesi biçiminde ortaya konulabilir.

Ancak taraflardan birinin boşanmayı kabul etmemesi veya boşanmanın sonuçlarına ilişkin zorunlu konularda anlaşmazlık bulunması hâlinde anlaşmalı boşanma şartları gerçekleşmeyebilir.

2.3. Hâkimin eşleri bizzat dinlemesi

TMK 166/3 uyarınca hâkimin tarafları bizzat dinlemesi zorunludur.

Bu nedenle anlaşmalı boşanmada avukat aracılığıyla dava açılması mümkün olsa da tarafların boşanma iradelerinin yalnızca avukatları tarafından açıklanması yeterli değildir.

Hâkim, her iki eşin de boşanmak isteyip istemediğini ve bu isteğin serbest iradeye dayanıp dayanmadığını değerlendirir.

Bu şartın amacı, eşlerin baskı, tehdit veya iradelerini sakatlayan başka bir durum altında boşanmalarının önlenmesidir.

2.4. Boşanmanın mali sonuçlarında anlaşılması

Eşlerin boşanmanın mali sonuçlarına ilişkin kabul edilebilir bir düzenleme üzerinde anlaşmaları gerekir.

Özellikle yoksulluk nafakası ile maddi ve manevi tazminat konularında tarafların iradelerinin açık biçimde ortaya konulması önemlidir.

Tarafların nafaka veya tazminat talep etmemeyi kabul etmeleri mümkün olmakla birlikte, bu beyanların kapsamı ve hukuki sonuçları dikkatle değerlendirilmelidir.

2.5. Çocukların durumuna ilişkin düzenlemenin uygun olması

Ortak çocuk bulunması hâlinde velayet, çocukla kişisel ilişki ve çocuğun bakım giderlerine ilişkin hususlar değerlendirilmelidir.

Ancak çocuklarla ilgili konularda eşlerin anlaşması tek başına yeterli değildir.

Hâkim, çocuğun üstün yararını gözetmek zorundadır.

Hâkim, tarafların düzenlemesini uygun bulmazsa gerekli gördüğü değişiklikleri önerebilir. Bu değişikliklerin taraflarca da kabul edilmesi hâlinde anlaşmalı boşanma kararı verilebilir.

3. Anlaşmalı Boşanma Davası Nasıl Açılır?

Anlaşmalı boşanma davası, görevli ve yetkili aile mahkemesinde açılır.

Davanın açılması için boşanma talebini içeren dilekçe hazırlanması ve ilgili yargılama giderlerine ilişkin işlemlerin yerine getirilmesi gerekir.

Tarafların boşanmanın sonuçlarına ilişkin anlaşmaları genellikle yazılı bir anlaşmalı boşanma protokolüyle mahkemeye sunulur.

Ancak protokolün hazırlanmış olması, davanın mutlaka kabul edileceği anlamına gelmez.

Mahkeme, kanuni şartların bulunup bulunmadığını inceler.

Anlaşmalı boşanma davası için gerekli belgeler

Dava açılırken tarafların kimlik ve adres bilgileri ile evliliğe ilişkin bilgiler içeren dilekçe hazırlanır.

Eşlerin anlaştıkları hususları gösteren protokol, yargılamada önemli bir belge niteliğindedir.

Çocuklara, taşınmazlara veya diğer malvarlığı unsurlarına ilişkin özel düzenlemeler bulunması hâlinde ilgili belgelerin sunulması gerekebilir.

Her anlaşmalı boşanma için aynı belgelerin zorunlu olduğu söylenemez. Belge ihtiyacı, anlaşmanın içeriğine göre değişebilir.

4. Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nedir?

Anlaşmalı boşanma protokolü, tarafların boşanmanın sonuçlarına ilişkin mutabakatını gösteren yazılı düzenlemedir.

Protokolde tarafların boşanma iradeleri yanında mali konular ve varsa çocuklara ilişkin düzenlemeler yer alabilir.

Protokolün açık, uygulanabilir ve birbiriyle çelişmeyen hükümler içermesi önemlidir.

Belirsiz veya farklı yorumlara elverişli ifadeler, boşanma kararı sonrasında yeni uyuşmazlıklara neden olabilir.

Protokolde nafaka nasıl düzenlenir?

Taraflar, yoksulluk nafakası talebi ve varsa ödenecek miktar konusunda anlaşabilirler.

Ancak protokolde yer alan nafaka hükümlerinin kim tarafından, kime, ne zaman ve hangi koşullarla uygulanacağının açık olması gerekir.

Yoksulluk nafakası ile çocuk için ödenen iştirak nafakası birbirinden farklıdır.

Çocukların bakımına ilişkin yükümlülükler yalnızca eşler arasındaki mali mutabakat olarak değerlendirilemez.

Protokolde velayet nasıl düzenlenir?

Ortak çocuk bulunması hâlinde velayet konusunda açık bir düzenleme yapılmalıdır.

Velayetin hangi ebeveyne bırakılacağı ve diğer ebeveynle kişisel ilişkinin ne şekilde kurulacağı, çocuğun üstün yararı dikkate alınarak değerlendirilir.

Tarafların bu konuda anlaşmış olması hâkimi mutlak biçimde bağlamaz.

Protokolde tazminat nasıl düzenlenir?

Maddi ve manevi tazminat taleplerinin bulunup bulunmadığı ve varsa ödeme koşulları belirlenebilir.

Ancak özellikle tazminat taleplerinden vazgeçilmesine ilişkin ifadeler, ileride doğabilecek hak kayıpları bakımından dikkatle hazırlanmalıdır.

Genel nitelikte ve kapsamı belirsiz bir feragat beyanı, tarafların gerçekten ne üzerinde anlaştığı konusunda uyuşmazlığa yol açabilir.

Mal paylaşımı protokole yazılmalı mı?

Anlaşmalı boşanmada mal rejiminin tasfiyesine ilişkin bütün uyuşmazlıkların aynı dava içinde sonuçlandırılması zorunlu değildir.

Ancak eşler evlilik süresince edinilen mallar, taşınmazlar, araçlar, banka hesapları veya katılma alacağı gibi konularda anlaşmak istiyorlarsa, düzenlemenin hukuki sonuçları dikkatle değerlendirilmelidir.

Özellikle taşınmazların devri ve ayni hakların kazanılması bakımından tapu işlemleriyle ilgili özel şekil ve tescil kuralları bulunabilir.

Bu nedenle protokolde bir taşınmazın diğer eşe bırakılacağının belirtilmesi, her durumda mülkiyetin kendiliğinden geçtiği anlamına gelmez.

5. Anlaşmalı Boşanmada Velayet Kime Verilir?

Velayet, boşanma sonrasında çocuk hakkında alınacak temel kararların ve bakım sorumluluğunun düzenlenmesiyle ilgilidir.

TMK 182 uyarınca mahkeme, boşanma veya ayrılık kararı verirken çocukların durumunu ve ana babayla ilişkilerini düzenler.

Velayet bakımından esas alınması gereken ölçüt çocuğun üstün yararıdır.

Bu değerlendirmede çocuğun yaşı, gelişim durumu, eğitim ve bakım ihtiyaçları, ebeveynlerin koşulları ve gerektiğinde uzman incelemeleri önem taşıyabilir.

Çocuğun velayetinin mutlaka anneye veya mutlaka babaya verileceğine ilişkin genel bir kanuni kural bulunmamaktadır.

Çocuğun görüşü alınır mı?

Yaşı ve olgunluk düzeyi elverişli çocukların görüşlerinin değerlendirilmesi, çocuğun üstün yararına ilişkin incelemenin önemli bir parçası olabilir.

Ancak çocuğun tercihi tek başına her durumda velayeti belirleyen kesin bir unsur değildir.

Velayet konusunda anlaşılması yeterli mi?

Hayır.

Hâkim, tarafların anlaşmasını çocuğun üstün yararına uygun bulmalıdır.

Bu nedenle protokoldeki velayet düzenlemesi kanuni inceleme dışında değildir.

6. Anlaşmalı Boşanmada Nafaka

Anlaşmalı boşanmada nafaka konusunda tarafların iradelerinin açıkça ortaya konulması gerekir.

Burada yoksulluk nafakası, tedbir nafakası ve iştirak nafakası arasında ayrım yapılmalıdır.

Yoksulluk nafakası

TMK 175 uyarınca boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla diğer taraftan mali gücü oranında yoksulluk nafakası isteyebilir.

Anlaşmalı boşanma sürecinde eşler bu talebin bulunup bulunmadığı ve ödeme koşulları üzerinde anlaşabilirler.

Ancak nafaka talebinden vazgeçmeye ilişkin beyanların hukuki sonuçları dikkate alınmalıdır.

İştirak nafakası

İştirak nafakası, velayeti kendisine bırakılmayan ebeveynin çocuğun bakım ve eğitim giderlerine mali gücü oranında katılmasıyla ilgilidir.

Çocukların bakımına ilişkin düzenlemeler, eşler arasındaki serbest tasarrufa tamamen bırakılmamıştır.

Hâkim, çocuğun yararını göz önünde bulundurur.

Nafaka miktarı sonradan değişebilir mi?

Koşulların değişmesi hâlinde nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılması kanunda belirtilen şartlarla gündeme gelebilir.

Bu nedenle anlaşmalı boşanma protokolünde belirlenen her nafaka tutarının hiçbir koşulda değiştirilemeyeceği söylenemez.

7. Anlaşmalı Boşanmada Maddi ve Manevi Tazminat

Boşanmanın mali sonuçları arasında maddi ve manevi tazminat da bulunmaktadır.

TMK 174, boşanma nedeniyle mevcut veya beklenen menfaatleri zedelenen kusursuz ya da daha az kusurlu tarafın maddi tazminat talep edebilmesine ilişkin koşulları düzenler.

Aynı maddede boşanmaya neden olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan tarafın manevi tazminat talebine ilişkin düzenleme bulunmaktadır.

Anlaşmalı boşanmada eşlerin tazminat konusunda mutabakata varmaları mümkündür.

Ancak tazminat talebi bulunmadığının belirtilmesi, ödeme yapılmasının kararlaştırılması veya taleplerden vazgeçilmesi gibi işlemlerin kapsamı açıkça belirlenmelidir.

8. Anlaşmalı Boşanma Ne Kadar Sürer?

Anlaşmalı boşanma, çekişmeli boşanmaya kıyasla daha kısa sürede sonuçlanabilecek bir yargılama yoludur.

Ancak bütün anlaşmalı boşanma davalarının aynı gün veya belirli sayıda günde tamamlanacağına ilişkin bir kanuni garanti bulunmamaktadır.

Süre üzerinde mahkemenin iş yoğunluğu, duruşma günü, dosyanın eksiksizliği ve tarafların anlaşmasının uygunluğu etkili olabilir.

Kanuni koşullar yerine getirilmişse tek duruşmada boşanma kararı verilmesi mümkün olabilir.

Ancak duruşmada boşanma kararı verilmiş olması, boşanmanın aynı anda hukuken kesinleştiği anlamına gelmez.

9. Anlaşmalı Boşanmada Duruşmaya Gitmek Zorunlu mu?

TMK 166/3 kapsamında hâkimin tarafları bizzat dinlemesi gerekir.

Bu nedenle anlaşmalı boşanma davasında tarafların boşanma iradelerini avukatları aracılığıyla açıklamaları, kişisel olarak dinlenme şartının yerine geçtiği anlamına gelmez.

Hâkim, tarafların boşanmayı serbest iradeleriyle kabul ettiklerini değerlendirmelidir.

Bir eşin duruşmaya katılmaması veya boşanmaktan vazgeçtiğini açıklaması durumunda, anlaşmalı boşanma koşulları gerçekleşmeyebilir.

10. Anlaşmalı Boşanmada Avukat Tutmak Zorunlu mu?

Anlaşmalı boşanma davası açmak için avukatla temsil edilme zorunluluğu bulunmamaktadır.

Taraflar davalarını kendileri açabilir ve takip edebilirler.

Ancak anlaşmalı boşanma protokolündeki düzenlemeler, yalnızca evliliğin sona ermesine değil; nafaka, velayet, tazminat ve malvarlığı haklarına da ilişkin olabilir.

Bu nedenle protokol hükümlerinin doğuracağı hukuki sonuçların anlaşılması önemlidir.

Avukat aracılığıyla takip edilen davalarda da hâkimin tarafları bizzat dinleme koşulu devam eder.

11. Anlaşmalı Boşanmada Görevli ve Yetkili Mahkeme

Anlaşmalı boşanma davalarında görevli mahkeme aile mahkemesidir.

Aile mahkemesinin kurulmadığı yerlerde, aile mahkemesi sıfatıyla görevlendirilen asliye hukuk mahkemesi bu davalara bakabilir.

TMK 168 uyarınca boşanma davalarında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir.

Yetki konusunda tarafların anlaşması, kanundaki yetki düzenlemesinden bağımsız olarak sınırsız bir seçim hakkı bulunduğu anlamına gelmez.

12. Anlaşmalı Boşanma Kararı Ne Zaman Kesinleşir?

Boşanma davasında verilen kararın kesinleşmesi, evlilik birliğinin hukuken sona ermesi bakımından önemlidir.

Mahkemenin duruşmada boşanma kararı vermesi, kararın aynı anda kesinleştiği anlamına gelmez.

Gerekçeli kararın taraflara tebliği ve kanun yolu sürecinin tamamlanması gerekir.

Kanuni şartların gerçekleşmesi ve usulüne uygun işlemlerin yapılması hâlinde kararın daha erken kesinleşmesi mümkün olabilir.

Boşanmanın nüfus kayıtlarına işlenmesi, kesinleşen mahkeme kararı üzerinden gerçekleştirilir.

13. Anlaşmalı Boşanmadan Vazgeçmek Mümkün mü?

Anlaşmalı boşanmanın temelinde eşlerin ortak boşanma iradesi bulunmaktadır.

Taraflardan birinin duruşmada boşanmayı kabul etmemesi veya protokoldeki düzenlemelerden vazgeçmesi hâlinde anlaşmalı boşanma koşulları ortadan kalkabilir.

Ancak davanın hangi aşamada olduğu önemlidir.

Hükmün verilmesi, kararın kesinleşmesi ve usul işlemleri bakımından farklı hukuki sonuçlar ortaya çıkabilir.

Bu nedenle anlaşmalı boşanmadan vazgeçmeye ilişkin beyanların usule uygun biçimde değerlendirilmesi gerekir.

14. Anlaşmalı Boşanma Çekişmeli Boşanmaya Dönüşebilir mi?

Anlaşmalı boşanmanın koşulları gerçekleşmezse dava, usul hukuku hükümleri ve somut dosyanın durumuna göre çekişmeli boşanma kapsamında devam edebilir.

Ancak bu dönüşümün her olayda kendiliğinden ve hiçbir usuli işlem gerektirmeden gerçekleştiği söylenemez.

Dava dilekçesindeki vakıalar, tarafların talepleri, yargılamanın aşaması ve iddia ile savunmanın değiştirilmesine ilişkin kurallar dikkate alınmalıdır.

15. Anlaşmalı Boşanma Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Anlaşmalı boşanma için kaç yıl evli olmak gerekir?

TMK 166/3 kapsamında anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir.

Bir yıl dolmadan anlaşmalı boşanma olur mu?

TMK 166/3 kapsamında bir yıllık evlilik şartı gerçekleşmeden anlaşmalı boşanma kararı verilemez. Diğer boşanma sebeplerine dayanılarak dava açılması ise mümkündür.

Anlaşmalı boşanma tek celsede biter mi?

Kanuni koşulların gerçekleştiği durumlarda tek duruşmada boşanma kararı verilebilir. Ancak bu, her davanın tek celsede sonuçlanacağının garantisi değildir.

Anlaşmalı boşanmada iki tarafın da mahkemeye gitmesi gerekir mi?

Hâkimin eşleri bizzat dinlemesi gerektiğinden tarafların boşanma iradelerini kişisel olarak açıklamaları gerekir.

Anlaşmalı boşanma protokolü zorunlu mu?

Kanun, boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu hakkında kabul edilebilir bir düzenleme bulunmasını zorunlu kılar. Bu anlaşmanın yazılı protokolle açık biçimde ortaya konulması uygulamada önemlidir.

Anlaşmalı boşanmada velayet nasıl belirlenir?

Velayet düzenlemesinde çocuğun üstün yararı esas alınır. Tarafların anlaşması hâkimin denetimine tabidir.

Anlaşmalı boşanmada nafaka zorunlu mu?

Her anlaşmalı boşanma dosyasında eşlerden birine yoksulluk nafakası bağlanması zorunlu değildir. Ancak çocukların bakımına ilişkin yükümlülükler ayrıca değerlendirilir.

Anlaşmalı boşanmada mal paylaşımı yapılır mı?

Eşler malvarlığı hakları konusunda anlaşabilirler. Ancak bütün mal rejimi uyuşmazlıklarının anlaşmalı boşanma davasında sonuçlandırılması zorunlu değildir.

Anlaşmalı boşanmada avukat şart mı?

Hayır. Avukatla temsil zorunlu değildir.

Anlaşmalı boşanmada karar hemen kesinleşir mi?

Hayır. Boşanma kararının kesinleşmesi için ilgili usuli sürecin tamamlanması gerekir.

16. Sonuç

Anlaşmalı boşanma, eşlerin boşanma ve boşanmanın sonuçları üzerinde uzlaşabildikleri durumlarda uygulanabilecek hukuki bir yoldur.

Ancak anlaşmalı boşanma yalnızca eşlerin birlikte dilekçe vermesinden ibaret değildir.

Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, tarafların serbest iradeyle boşanmayı istemeleri, mali sonuçlar ile çocukların durumuna ilişkin uygun bir düzenleme bulunması ve hâkimin eşleri bizzat dinlemesi gerekir.

Özellikle nafaka, tazminat, velayet ve malvarlığına ilişkin protokol hükümleri, boşanma sonrasında da önemli hukuki sonuçlar doğurabilir.

Anlaşmalı boşanma sürecinde hukuki güvenliğin sağlanabilmesi için tarafların iradelerini açıkça ortaya koymaları ve protokolün kanuna, uygulanabilirliğe ve çocukların üstün yararına uygun biçimde düzenlenmesi önemlidir.

Bu makale genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her olayda tarafların talepleri, çocukların durumu, malvarlığı ve yargılamanın özellikleri farklı sonuçlar doğurabilir.