Miras Paylaşımı Nasıl Yapılır? Kim Ne Kadar Miras Alır?

Miras Paylaşımı Nasıl Yapılır? Kim Ne Kadar Miras Alır?

Miras paylaşımı, bir kişinin ölümüyle geride bıraktığı malvarlığı haklarının ve borçlarının mirasçılar arasında Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre paylaştırılmasıdır. Miras bırakanın eşi, çocukları, torunları, anne ve babası veya diğer yasal mirasçıları arasında mirasın hangi oranlarda paylaşılacağı, mirasçıların yakınlık derecesine ve sağ kalan eşin bulunup bulunmadığına göre değişmektedir.

Türk hukukunda miras paylaşımının temelinde zümre sistemi bulunmaktadır. Miras bırakanın çocukları ve onların altsoyu birinci zümreyi, anne ve babası ile onların altsoyu ikinci zümreyi, büyükanne ve büyükbabaları ile kanunda belirtilen altsoyları ise üçüncü zümreyi oluşturur. Sağ kalan eşin miras payı, hangi zümreyle birlikte mirasçı olduğuna göre belirlenir.

Örneğin miras bırakanın eşi ve iki çocuğu bulunuyorsa, özel bir durumun söz konusu olmadığı yasal miras paylaşımında eş mirasın dörtte birini, çocukların her biri ise sekizde üçünü alır. Miras bırakanın çocuğu bulunmaması hâlinde ise anne, baba, kardeş ve diğer akrabaların mirasçılığı gündeme gelebilir.

Ancak miras paylaşımı yalnızca miras paylarının matematiksel olarak hesaplanmasından ibaret değildir. Öncelikle mirasçıların belirlenmesi, terekeye dahil malvarlığı ve borçların tespit edilmesi, varsa vasiyetname ve miras sözleşmelerinin değerlendirilmesi, sağ kalan eşin mal rejiminden kaynaklanan haklarının belirlenmesi ve mirasın kanuna uygun biçimde paylaştırılması gerekir.

Mirasçılar arasında anlaşma sağlanamaması hâlinde mirasın paylaşılması davası, ortaklığın giderilmesi davası, tenkis davası, miras sebebiyle istihkak davası veya muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil davası gibi farklı hukuki yollar gündeme gelebilir.

Bu makalede miras paylaşımının nasıl yapılacağı, eşin ve çocukların miras payları, kardeşlerin miras hakkı, saklı pay, miras kalan ev ve arsanın paylaşılması, mirasçılık belgesi, mirasın reddi, vasiyetname, mirastan mal kaçırma ve miras davaları güncel Türk Medeni Kanunu hükümleri çerçevesinde açıklanmaktadır.

1. Miras Paylaşımı Nedir?

Miras paylaşımı, miras bırakanın ölümüyle mirasçılara geçen terekenin, mirasçıların haklarına uygun olarak aralarında bölüştürülmesidir.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 599. maddesine göre mirasçılar, miras bırakanın ölümüyle mirası bir bütün olarak ve kanun gereğince kazanırlar.

Mirasın kazanılması için kural olarak ayrıca bir kabul beyanında bulunulması gerekmez.

Ancak bu durum, mirasçının yalnızca malvarlığı değerlerini kazandığı anlamına gelmez. Miras bırakanın devredilebilir borçları da tereke kapsamında mirasçılara geçebilir.

Birden fazla mirasçının bulunması hâlinde TMK 640 uyarınca, mirasın geçmesiyle birlikte paylaşmaya kadar devam eden bir miras ortaklığı meydana gelir.

Bu ortaklık süresince mirasçılar, terekeye elbirliğiyle sahip olurlar.

Tereke nedir?

Tereke, miras bırakanın ölümüyle mirasçılarına geçen malvarlığı hakları ve borçlarının oluşturduğu bütündür.

Terekeye taşınmazlar, araçlar, banka hesaplarındaki alacaklar, şirket payları, para, taşınır eşyalar, alacak hakları ve miras yoluyla geçebilen diğer malvarlığı unsurları dahil olabilir.

Ancak miras bırakanın sahip olduğu bütün kişisel haklar mirasçılara geçmez. Kişiye sıkı sıkıya bağlı haklar kural olarak miras yoluyla intikal etmez.

Mirasın paylaşılmasından önce terekenin kapsamının doğru belirlenmesi önemlidir.

Miras ne zaman açılır?

TMK 575 uyarınca miras, miras bırakanın ölümüyle açılır.

Miras bırakanın ölümüyle mirasçılık hakları ve miras ortaklığına ilişkin sonuçlar kanun gereğince doğar.

Ancak mirasın açılması ile mirasın fiilen paylaşılması farklı hukuki aşamalardır.

Örneğin bir kişinin vefatıyla çocukları mirasçı sıfatını kazanabilir; buna karşılık miras kalan konutun hangi mirasçıya bırakılacağı veya satılıp satılmayacağı daha sonra belirlenebilir.

2. Yasal Mirasçılar Kimlerdir?

Türk Medeni Kanunu, yasal mirasçılığı zümre sistemi üzerine kurmuştur.

Zümre sistemi, miras bırakanın kan hısımlarının mirasçılığını yakınlık derecesine göre belirler.

Önceki zümrede mirasçı bulunması, kural olarak sonraki zümrenin mirasçılığını engeller.

Sağ kalan eş ise kanunda belirtilen oranlarda ilgili zümrelerle birlikte mirasçı olur.

2.1. Birinci zümre: Çocuklar ve torunlar

TMK 495'e göre miras bırakanın birinci derece mirasçıları onun altsoyudur.

Çocuklar eşit olarak mirasçıdır.

Miras bırakanın kendisinden önce ölmüş olan çocuğunun yerini, o çocuğun altsoyu alır.

Örneğin miras bırakanın iki çocuğundan biri kendisinden önce vefat etmiş ve geride iki çocuk bırakmışsa, ölen çocuğun miras payı kendi çocuklarına geçebilir.

Bu durumda torunlar, miras bırakanın önce ölen çocuklarının yerine geçerek mirasçılık hakkı kazanırlar.

Ancak miras bırakanın hayatta olan çocuğu varken, o çocuğun çocukları yalnızca torun olmaları nedeniyle onunla birlikte aynı koldan doğrudan mirasçı olmazlar.

2.2. İkinci zümre: Anne, baba ve kardeşler

TMK 496 uyarınca miras bırakanın altsoyu bulunmuyorsa, anne ve babası mirasçı olur.

Anne ve baba eşit paylara sahiptir.

Miras bırakanın anne veya babası kendisinden önce ölmüşse, ölen ebeveynin yerini kendi altsoyu alabilir.

Bu nedenle kardeşlerin mirasçılığı, anne ve baba zümresi kapsamında ortaya çıkar.

Örneğin miras bırakanın çocuğu bulunmuyor, annesi hayatta, babası ise daha önce vefat etmişse, babanın miras payı koşullarına göre babanın altsoyuna geçebilir.

Bu değerlendirmede öz kardeş, anne bir kardeş ve baba bir kardeş ayrımı önem taşıyabilir.

2.3. Üçüncü zümre: Büyükanne, büyükbaba ve altsoyları

TMK 497'ye göre miras bırakanın altsoyu ile anne ve baba zümresinde mirasçı bulunmaması hâlinde büyükanne ve büyükbabaları mirasçı olabilir.

Büyükanne veya büyükbabanın miras bırakandan önce ölmüş olması durumunda, kanundaki halefiyet kuralları uyarınca altsoyları gündeme gelebilir.

Ancak sağ kalan eşin üçüncü zümreyle birlikte mirasçılığı bakımından özel sınırlamalar bulunduğundan, bütün üçüncü zümre hısımlarının eşle birlikte her durumda mirasçı olacağı söylenemez.

3. Sağ Kalan Eşin Miras Payı Ne Kadardır?

Sağ kalan eşin miras payı TMK 499'da düzenlenmiştir.

Eşin mirastan alacağı oran, miras bırakanın hangi zümreden mirasçılarıyla birlikte mirasçı olduğuna göre değişmektedir.

Eş ve çocuklar birlikte mirasçıysa

Sağ kalan eş, miras bırakanın altsoyu ile birlikte mirasçı olduğunda mirasın dörtte birini alır.

Geriye kalan dörtte üçlük bölüm altsoy arasında ilgili mirasçılık kurallarına göre paylaşılır.

Örneğin miras bırakanın eşi ve iki çocuğu varsa, eşin yasal miras payı yüzde 25, her çocuğun payı ise yüzde 37,5 olur.

Bu oranlar, varsa vasiyetname, mirastan çıkarma, mirasın reddi, saklı pay veya diğer özel hukuki durumlar değerlendirilmeden yapılan genel yasal mirasçılık hesabıdır.

Eş, anne ve babayla birlikte mirasçıysa

Miras bırakanın altsoyu bulunmuyor ve anne-baba zümresiyle birlikte sağ kalan eşi mirasçı oluyorsa, eş mirasın yarısını alır.

Diğer yarı, ikinci zümredeki mirasçılar arasında kanuni esaslara göre paylaştırılır.

Örneğin miras bırakanın eşi, annesi ve babası hayattaysa; eş mirasın yarısını, anne ve baba ise ayrı ayrı dörtte birini alır.

Eş, üçüncü zümreyle birlikte mirasçıysa

Sağ kalan eş, kanunda belirtilen üçüncü zümre mirasçılarıyla birlikte mirasçı olduğunda mirasın dörtte üçünü alır.

Kalan dörtte birlik bölüm, üçüncü zümrenin mirasçılık koşullarına göre paylaştırılır.

Ancak bu durumda TMK 497 ve 499 hükümlerinin birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Eşten başka mirasçı yoksa

TMK 499 kapsamında sağ kalan eşle birlikte mirasçı olacak kanuni zümre mirasçısı bulunmuyorsa, eş mirasın tamamını alır.

Bununla birlikte atanmış mirasçılar, vasiyet alacaklıları veya geçerli ölüme bağlı tasarruflar varsa ayrıca değerlendirme yapılması gerekir.

Boşanmış eş miras alabilir mi?

Kural olarak kesinleşmiş boşanma kararıyla eşler birbirlerinin yasal mirasçısı olma sıfatını kaybederler.

TMK 181, boşanan eşlerin birbirlerinin yasal mirasçısı olamayacaklarını ve aksi tasarruftan anlaşılmadıkça boşanmadan önce yapılmış ölüme bağlı tasarruflarla sağlanan hakları kaybedeceklerini düzenler.

Ancak boşanma davası devam ederken eşlerden birinin ölmesi hâlinde kanunda özel bir düzenleme bulunmaktadır. Bu nedenle kesinleşmiş boşanma ile devam eden boşanma davası aynı şekilde değerlendirilmez.

4. Çocuklar Mirastan Ne Kadar Pay Alır?

TMK 495 uyarınca çocuklar eşit miras payına sahiptir.

Ancak her çocuğun terekenin ne kadarını alacağı, sağ kalan eş bulunup bulunmadığına ve altsoydaki diğer mirasçılara göre değişebilir.

Eş yoksa iki çocuk arasında miras paylaşımı

Miras bırakanın eşi bulunmuyor ve iki çocuğu hayattaysa, yasal mirasın yarısı bir çocuğa, diğer yarısı öteki çocuğa kalır.

Eş yoksa üç çocuk arasında miras paylaşımı

Miras bırakanın hayatta olan üç çocuğu varsa ve başka özel bir durum bulunmuyorsa, çocukların her biri mirasın üçte birini alır.

Eş ve üç çocuk arasında miras paylaşımı

Sağ kalan eşin ve üç çocuğun bulunduğu durumda, eş mirasın dörtte birini alır.

Kalan dörtte üçlük bölüm üç çocuk arasında eşit paylaşılır.

Bu durumda çocukların her biri mirasın dörtte birini alır.

Kız ve erkek çocukların miras payları eşit midir?

Evet.

Türk Medeni Kanunu'nda kız ve erkek çocuklar yasal mirasçılık bakımından eşit haklara sahiptir.

Örneğin bir kız ve bir erkek çocuk bulunuyorsa, sağ kalan eşin bulunmadığı ve özel bir durumun söz konusu olmadığı paylaşımda çocukların her biri mirasın yarısını alır.

Çocukların cinsiyetine göre farklı miras payı belirlenmesi, Türk Medeni Kanunu'ndaki yasal miras paylaşımı esaslarına uygun değildir.

5. Torunlar Dededen veya Nineden Miras Alır mı?

Torunların mirasçılığı, birinci zümredeki halefiyet kuralları kapsamında değerlendirilir.

Miras bırakanın çocuğu hayattaysa, o çocuğun kendi çocukları kural olarak aynı koldan onunla birlikte doğrudan mirasçı olmaz.

Ancak miras bırakanın çocuğu kendisinden önce ölmüşse, ölen çocuğun yerini kendi altsoyu alabilir.

Örnek: Önce ölen çocuğun iki çocuğu bulunması

Bir kişinin üç çocuğu olduğunu, bunlardan birinin miras bırakandan önce öldüğünü ve geride iki çocuk bıraktığını varsayalım.

Miras bırakanın sağ kalan eşi bulunmadığı ve başka özel durum olmadığı kabul edilirse, üç çocuk kolunun her birine üçte birlik pay düşer.

Hayatta bulunan iki çocuk ayrı ayrı üçte bir pay alır.

Ölen çocuğun üçte birlik payı ise onun iki çocuğuna eşit olarak geçer. Bu durumda torunların her biri mirasın altıda birini alır.

Bu hesap, halefiyet yoluyla mirasçılığın işleyişini göstermektedir.

6. Anne ve Baba Mirastan Ne Kadar Pay Alır?

Anne ve babanın mirasçılığı, miras bırakanın altsoyunun bulunmaması hâlinde gündeme gelir.

TMK 496 uyarınca anne ve baba eşit mirasçıdır.

Sağ kalan eş bulunmadığı ve anne ile babanın hayatta olduğu durumda, mirasın yarısı anneye, diğer yarısı babaya kalır.

Sağ kalan eş de bulunuyorsa eş mirasın yarısını, anne ve baba ise kalan kısmı eşit olarak alır.

Anne veya baba vefat etmişse ne olur?

Anne veya babanın miras bırakandan önce vefat etmiş olması durumunda, ölen ebeveynin payı kendi altsoyuna geçebilir.

Bu nedenle miras bırakanın kardeşleri veya bazı durumlarda yeğenleri mirasçılık hakkı kazanabilir.

Ancak anne veya baba zümresinde mirasçı bulunması, üçüncü zümrenin mirasçılığını etkiler.

7. Kardeşler Mirastan Pay Alır mı?

Evet. Ancak kardeşlerin mirasçılığı her durumda ortaya çıkmaz.

Miras bırakanın altsoyu bulunuyorsa kardeşler, yalnızca kardeş olmaları nedeniyle yasal mirasçı olmazlar.

Kardeşler ikinci zümrede, miras bırakandan önce ölmüş olan anne veya babanın yerine geçerek mirasçı olabilirler.

Evli ve çocuksuz kişinin kardeşleri miras alır mı?

Evli fakat çocuğu ve diğer altsoyu bulunmayan kişinin mirasının paylaşılmasında, sağ kalan eşin yanında anne-baba zümresi gündeme gelir.

Örneğin miras bırakanın eşi, annesi ve babası hayattaysa eş mirasın yarısını, anne ve baba ise ayrı ayrı dörtte birini alır. Bu durumda kardeşler, anne ve baba hayatta olduğu sürece onların yerine mirasçı olmaz.

Ancak anne veya babanın daha önce vefat etmiş olması hâlinde kardeşlerin miras payı ortaya çıkabilir.

Öz kardeş ile üvey kardeşin miras hakkı aynı mıdır?

Günlük dilde kullanılan üvey kardeş ifadesi farklı hukuki ilişkileri anlatabildiğinden, bu konuda ayrım yapılmalıdır.

Anne bir veya baba bir kardeşler, ortak ebeveyn üzerinden ikinci zümrede mirasçı olabilirler.

Buna karşılık miras bırakanla hukuken ortak anne veya babası bulunmayan ve yalnızca ebeveynlerin evliliği nedeniyle üvey kardeş olarak adlandırılan kişinin, sırf bu ilişki nedeniyle kanuni mirasçılığı doğmaz.

Bu nedenle miras payları hesaplanırken kardeşlerin soybağı ilişkisi doğru belirlenmelidir.

8. Evlatlık Çocuk Mirastan Pay Alır mı?

TMK 500'e göre evlatlık ve altsoyu, evlat edinene kan hısımı gibi mirasçı olur.

Bu nedenle hukuken geçerli evlat edinme ilişkisi bulunan çocuk, evlat edinenin mirasında kanunun öngördüğü haklara sahiptir.

Evlatlığın kendi ailesindeki mirasçılığı da devam eder.

Buna karşılık evlat edinen ve onun hısımları, evlatlığa sırf evlat edinme ilişkisi nedeniyle mirasçı olmazlar.

Evlat edinme ilişkisinin kurulup kurulmadığı ve kapsamı, ilgili hukuk kurallarına göre değerlendirilmelidir.

9. Evlilik Dışı Doğan Çocuk Miras Alır mı?

TMK 498 uyarınca evlilik dışında doğmuş ve soybağı tanıma veya hâkim hükmüyle kurulmuş olan kişiler, baba yönünden evlilik içi hısımlar gibi mirasçı olurlar.

Anne yönünden soybağı doğumla kurulur.

Bu nedenle evlilik dışında doğmuş olmak, hukuken kurulmuş soybağı mevcutsa çocuğun miras hakkının ortadan kalkması anlamına gelmez.

Ancak özellikle baba yönünden soybağının hukuken kurulmamış olduğu durumlarda, soybağına ilişkin dava ve işlemler önem kazanabilir.

10. Miras Payı Nasıl Hesaplanır?

Miras payı hesaplamasında önce miras bırakanın yasal mirasçıları belirlenmelidir.

Ardından sağ kalan eşin bulunup bulunmadığı, hangi zümrede mirasçıların mevcut olduğu ve halefiyet gerektiren durumlar incelenmelidir.

Bunun yanında mirasın reddi, mirastan yoksunluk, mirasçılıktan çıkarma ve ölüme bağlı tasarruflar gibi özel durumların bulunup bulunmadığı değerlendirilmelidir.

Örnek 1: Eş ve iki çocuk arasında miras paylaşımı

Miras bırakanın paylaşılabilir net terekesinin 4 milyon TL olduğunu, sağ kalan eşi ve iki çocuğunun bulunduğunu varsayalım.

Yasal miras payları bakımından eşin payı yüzde 25 olduğundan 1 milyon TL alır.

Kalan 3 milyon TL iki çocuk arasında eşit paylaşılır. Her çocuğun payı 1 milyon 500 bin TL olur.

Bu örnekte 4 milyon TL'nin, varsa mal rejimi tasfiyesi, tereke borçları ve diğer öncelikli hesaplamalar sonrasında miras olarak paylaştırılabilir net değer olduğu kabul edilmiştir.

Örnek 2: Eş ve anne-baba arasında miras paylaşımı

Miras bırakanın 2 milyon TL tutarında paylaşılabilir net terekesi, sağ kalan eşi, annesi ve babası bulunduğunu varsayalım.

Eşin miras payı yarı olduğu için 1 milyon TL alır.

Anne ve baba ise ayrı ayrı 500 bin TL miras payına sahip olur.

Örnek 3: Eş bulunmadan dört çocuk arasında miras paylaşımı

Miras bırakanın eşi bulunmuyor, dört çocuğu hayatta ve net tereke değeri 8 milyon TL ise çocukların her biri 2 milyon TL değerinde miras payına sahip olur.

Ancak terekenin bir konut, bir tarla ve banka hesabından oluşması durumunda, her mirasçıya doğrudan bu miktarda nakit para ödenmesi zorunlu değildir.

Miras payının oranı ile tereke mallarının fiilen nasıl dağıtılacağı farklı konulardır.

11. Sağ Kalan Eşin Mal Paylaşımı ile Miras Payı Aynı Şey midir?

Hayır. Miras hukukunda en çok karıştırılan konulardan biri, sağ kalan eşin miras payıyla mal rejiminin tasfiyesinden kaynaklanan haklarının birbirine karıştırılmasıdır.

Eşlerden birinin ölümüyle evlilik birliği ve aralarındaki mal rejimi sona erer.

Eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejimi geçerliyse, mal rejiminin tasfiyesi sonucunda sağ kalan eşin katılma alacağı ortaya çıkabilir.

Bu alacak, miras payından ayrı bir hukuki haktır.

Eş önce malın yarısını, sonra miras payını mı alır?

Her durumda böyle bir hesap yapılması doğru değildir.

Sağ kalan eşin mal rejiminden kaynaklanan hakları, eşlerin mal rejimine, malların edinilmiş veya kişisel mal niteliğine, borçlara ve diğer koşullara bağlıdır.

Yasal mal rejiminde katılma alacağı hesaplanırken artık değer ve ilgili diğer hükümler dikkate alınır.

Mal rejimi tasfiyesinden kaynaklanan haklar belirlendikten sonra mirasın paylaşılmasında kullanılacak net tereke değeri değerlendirilir.

Bu nedenle sağ kalan eşin tüm malvarlığının önce otomatik olarak yarısını, ardından kalan kısmın miras payını alacağı şeklindeki genel açıklamalar hukuken yanıltıcıdır.

Miras kalan ev eşe mi çocuklara mı kalır?

Miras bırakanın geride bıraktığı konut üzerindeki mirasçılık hakları, yasal miras paylarına göre belirlenir.

Ancak konutun niteliği, mal rejimi tasfiyesi, aile konutuna ilişkin özel hükümler ve mirasçıların anlaşması önem taşıyabilir.

TMK 652 kapsamında sağ kalan eşin, birlikte yaşanan konut ve ev eşyasına ilişkin belirli koşullarla özgüleme talebinde bulunabilmesi mümkündür.

Bu nedenle aile konutuna ilişkin uyuşmazlıklar yalnızca genel miras payı oranlarıyla çözümlenemez.

12. Saklı Pay Nedir? Kimlerin Saklı Payı Vardır?

Saklı pay, kanunun belirli mirasçılar lehine koruduğu ve miras bırakanın karşılıksız kazandırmaları veya ölüme bağlı tasarruflarıyla ihlal edilmesi hâlinde özel hukuki koruma sağlayan miras hakkıdır.

TMK 506'da saklı paylı mirasçılar ve saklı pay oranları düzenlenmiştir.

Çocukların saklı payı

Altsoyun saklı payı, yasal miras payının yarısıdır.

Örneğin miras bırakanın sağ kalan eşi bulunmuyor ve iki çocuğu varsa, çocukların her birinin yasal miras payı yarıdır.

Bu durumda her bir çocuğun saklı payı, terekenin dörtte birine karşılık gelir.

Anne ve babanın saklı payı

Anne ve babadan her birinin saklı payı, kendi yasal miras payının dörtte biridir.

Ancak anne ve babanın mirasçılık sıfatının bulunup bulunmadığı, zümre kurallarına göre değerlendirilmelidir.

Sağ kalan eşin saklı payı

Sağ kalan eşin saklı payı, altsoy veya anne-baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğu durumlarda yasal miras payının tamamıdır.

Diğer durumlarda ise yasal miras payının dörtte üçüdür.

Kardeşlerin saklı payı var mı?

Güncel Türk Medeni Kanunu'na göre kardeşler saklı paylı mirasçı değildir.

Ancak kardeşlerin saklı payının bulunmaması, hiçbir durumda yasal mirasçı olamayacakları anlamına gelmez.

Yasal mirasçılık ile saklı paylı mirasçılık birbirinden farklı kavramlardır.

13. Vasiyetname Varsa Miras Nasıl Paylaşılır?

Miras bırakan, kanunun tanıdığı sınırlar içinde ölüme bağlı tasarruflarla malvarlığının ölümünden sonra nasıl değerlendirileceğine ilişkin düzenlemeler yapabilir.

Vasiyetname, bu tasarruf araçlarından biridir.

Ancak vasiyetname bulunması, yasal mirasçıların bütün haklarının kendiliğinden ortadan kalktığı anlamına gelmez.

Özellikle saklı paylı mirasçıların hakları ve vasiyetnamenin geçerlilik şartları önemlidir.

Miras bırakan bütün malvarlığını tek çocuğuna bırakabilir mi?

Miras bırakanın tasarruf özgürlüğü, saklı paylı mirasçıların bulunmasına göre sınırlanabilir.

Bütün malvarlığının bir çocuğa bırakılması yönündeki vasiyetname, kanuni koşullara göre diğer saklı paylı mirasçıların tenkis talebine konu olabilir.

Ancak saklı payın ihlal edilmesi, vasiyetnamenin her durumda kendiliğinden tümüyle hükümsüz olduğu anlamına gelmez.

Vasiyetnameye itiraz edilebilir mi?

Vasiyetnamenin şekil şartlarına, ehliyete veya diğer geçerlilik koşullarına aykırılık iddiaları, koşulları varsa ölüme bağlı tasarrufun iptali davasına konu olabilir.

Saklı payın ihlali ise farklı bir hukuki yol olan tenkis davasının konusunu oluşturabilir.

Bu iki dava aynı hukuki gerekçelere dayanmaz.

14. Mirastan Mal Kaçırma (Muris Muvazaası) Nedir?

Muris muvazaası, uygulamada miras bırakanın bazı mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla yaptığı görünüşteki işlemler hakkında kullanılan kavramdır.

Örneğin miras bırakanın bir taşınmazını gerçekte bağışlamak istediği hâlde tapuda satış gibi göstermesi ve işlemin mirasçılardan mal kaçırma amacı taşıması durumunda, olayın koşullarına göre muris muvazaası gündeme gelebilir.

Ancak miras bırakanın sağlığında bir çocuğuna taşınmaz devretmiş olması, her durumda muris muvazaası bulunduğunu göstermez.

İşlemin gerçek niteliği, tarafların iradesi, satış bedeli, ekonomik koşullar ve diğer deliller değerlendirilmelidir.

Baba evi bir çocuğuna devrederse diğer çocuklar dava açabilir mi?

Kanuni koşulların bulunması hâlinde diğer mirasçılar muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil davası gibi hukuki yollara başvurabilirler.

Ancak hangi davanın açılabileceği, devrin niteliğine ve somut olayın özelliklerine göre belirlenmelidir.

Gerçek bir satış ile mirasçılardan mal kaçırma amacıyla gerçekleştirilen muvazaalı işlem aynı şekilde değerlendirilmez.

15. Mirasın Denk­leştirilmesi Nedir?

Mirasın denkleştirilmesi, miras bırakanın sağlığında belirli mirasçılara yaptığı bazı karşılıksız kazandırmaların, miras paylaşımında dikkate alınmasını sağlayan hukuki kurumdur.

TMK 669 uyarınca yasal mirasçılar, miras paylarına mahsuben elde ettikleri sağlararası karşılıksız kazandırmaları denkleştirme amacıyla terekeye geri vermekle yükümlü olabilirler.

Özellikle miras bırakanın altsoyuna yaptığı belirli karşılıksız kazandırmalar bakımından kanuni denkleştirme karinesi bulunmaktadır.

Bir çocuğa ev alınmışsa mirastan düşülür mü?

Bu sorunun cevabı kazandırmanın niteliğine bağlıdır.

Miras bırakanın sağlığında bir çocuğuna ev alması, evin bedelini karşılaması veya malvarlığı devretmesi, koşulları varsa mirasta denkleştirmeye konu olabilir.

Ancak her hediye veya her yardımın denkleştirilmesi zorunlu değildir.

TMK 674 ve 675'te eğitim giderleri, olağan hediyeler ve evlenme giderlerine ilişkin özel düzenlemeler bulunmaktadır.

Bu nedenle miras bırakanın sağlığında çocuklarına yaptığı kazandırmaların niteliği ve amacı ayrıca incelenmelidir.

16. Mirastan Çıkarma Mümkün mü?

Türk Medeni Kanunu, belirli koşullarda mirasçılıktan çıkarma imkânı tanımaktadır.

Ancak miras bırakanın yalnızca bir çocuğuyla görüşmemesi, aralarının bozuk olması veya çocuğunu mirasından mahrum bırakmak istemesi, tek başına kanuni mirasçılıktan çıkarma şartlarını oluşturmaz.

TMK 510 ve devamı maddelerinde mirasçılıktan çıkarma hükümleri düzenlenmiştir.

Mirasçılıktan çıkarma sebebinin kanunda öngörülen koşulları taşıması ve ilgili tasarrufun geçerli olması gerekir.

Baba çocuğunu mirastan mahrum bırakabilir mi?

Miras bırakan, kanunda öngörülen koşullar dışında saklı paylı çocuğunu sırf istemediği için saklı payından tamamen mahrum bırakamaz.

Ancak kanuni çıkarma nedenlerinin bulunması veya ilgili diğer özel durumların gerçekleşmesi hâlinde farklı sonuçlar doğabilir.

17. Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı) Nasıl Alınır?

Mirasçılık belgesi, miras bırakanın yasal veya atanmış mirasçılarını ve miras paylarını gösteren belgedir.

TMK 598'de mirasçılık belgesine ilişkin hükümler bulunmaktadır.

Mirasçılık belgesi, kanuni koşullar çerçevesinde sulh hukuk mahkemesinden veya noterlikten alınabilir.

Ancak noterlikçe düzenlenmesi mümkün olmayan özel durumlar bulunabilir.

Veraset ilamı mirasın paylaşıldığı anlamına gelir mi?

Hayır.

Mirasçılık belgesi, mirasçıların kimler olduğunu ve paylarını gösterir; terekeye dahil bütün malları kendiliğinden mirasçılar arasında fiilen bölüştürmez.

Örneğin veraset ilamında üç mirasçının eşit paylara sahip olduğunun belirtilmesi, miras kalan evin otomatik olarak üç ayrı bağımsız taşınmaza dönüştüğü anlamına gelmez.

Mirasın fiilen paylaşılması için ayrıca hukuki işlemler yapılması gerekebilir.

Veraset ilamına itiraz edilebilir mi?

Mirasçılık belgesinin gerçeğe aykırı olduğu veya mirasçıların yanlış belirlendiği iddia ediliyorsa, hukuki koşullara göre belgenin geçersizliğinin ileri sürülmesi ya da düzeltilmesi gündeme gelebilir.

Mirasçılık belgesi maddi anlamda kesin hüküm teşkil etmediğinden, mirasçılık sıfatına ilişkin uyuşmazlıklar ilgili hukuki usullerle değerlendirilebilir.

18. Miras Kalan Ev Nasıl Paylaşılır?

Miras kalan konutların paylaşılması, uygulamada en sık uyuşmazlık yaşanan konular arasındadır.

Özellikle konutun bir mirasçı tarafından kullanılması, diğer mirasçıların satış istemesi veya taşınmazın fiziksel olarak bölünememesi uyuşmazlığa neden olabilir.

Miras kalan ev mirasçılardan birine bırakılabilir mi?

Mirasçılar kendi aralarında anlaşarak taşınmazın belirli bir mirasçıya bırakılmasını ve diğer mirasçıların paylarının farklı malvarlığı değerleri veya para ile karşılanmasını kararlaştırabilirler.

TMK 642 uyarınca, mirasın paylaşılmasında olanak varsa taşınmazlardan her birinin tamamının bir mirasçıya verilmesi ve değer farkının para ödenerek denkleştirilmesi de gündeme gelebilir.

Ancak bu sonucun her olayda mümkün olduğu söylenemez.

Mirasçılardan biri evin satılmasını istemezse ne olur?

Bir mirasçının satışa karşı çıkması, diğer mirasçıların paylaşma hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Ancak malın aynen paylaştırılıp paylaştırılamayacağı, miras ortaklığının niteliği ve diğer hukuki koşullar değerlendirilmelidir.

Miras kalan evde oturan mirasçı diğerlerine kira ödemek zorunda mı?

Mirasçılardan birinin taşınmazı tek başına kullanması, koşulları varsa ecrimisil veya başka alacak taleplerini gündeme getirebilir.

Ancak bu kullanımın hukuki dayanağı, diğer mirasçıların hakları ve intifadan men koşuluna ilişkin yargısal esaslar incelenmelidir.

Yalnızca mirasçılardan birinin evde oturması, otomatik olarak belirli miktarda kira borcu doğurduğu anlamına gelmez.

19. Miras Kalan Tarla ve Arsa Nasıl Paylaşılır?

Miras kalan tarla ve arsaların paylaşılmasında taşınmazların niteliği önemlidir.

Bir taşınmazın fiziksel olarak bölünebilir olması, hukuken aynı şekilde paylaşılabileceği anlamına gelmez.

Özellikle imar mevzuatı, ifraz koşulları ve tarım arazilerine ilişkin özel düzenlemeler dikkate alınmalıdır.

Miras kalan tarla kardeşler arasında bölünebilir mi?

Tarım arazileri bakımından 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ve ilgili özel hükümler uygulanabilir.

Tarım arazilerinin büyüklüğü, tarımsal bütünlük, bölünme sınırlamaları ve miras yoluyla intikale ilişkin hükümler değerlendirilmelidir.

Bu nedenle her tarlanın mirasçı sayısı kadar parçaya ayrılması hukuken mümkün değildir.

20. Mirasçılar Anlaşamazsa Miras Nasıl Paylaşılır?

Mirasçılar arasında paylaşma konusunda anlaşma bulunmaması, miras ortaklığının mutlaka süresiz olarak devam edeceği anlamına gelmez.

TMK 642 uyarınca, kanuni veya sözleşmesel sınırlamalar saklı kalmak üzere mirasçılardan her biri mirasın paylaşılmasını isteyebilir.

Bu kapsamda sulh hukuk mahkemesinde mirasın paylaşılması talebi gündeme gelebilir.

Ancak mirasın paylaşılması davası ile ortaklığın giderilmesi davasının hukuki niteliği ve uygulanacak hükümleri her olayda aynı değildir.

Mirasın paylaşılması davası nedir?

Mirasın paylaşılması davası, terekeye dahil malların mirasçılar arasında hukuka uygun biçimde paylaştırılması amacıyla açılabilir.

TMK 642 kapsamında hâkim, koşulları varsa taşınmazların mirasçılara özgülenmesi ve değer farklarının denkleştirilmesi gibi paylaşma yöntemlerini değerlendirebilir.

Ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davası nedir?

Ortaklığın giderilmesi davası, paylı veya elbirliği mülkiyetine konu mallardaki ortaklığın hukuki yöntemlerle sona erdirilmesini amaçlar.

TMK 698 ve 699 kapsamında aynen taksim veya satış yoluyla paylaşma gündeme gelebilir.

Ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda 1 Eylül 2023 tarihinden itibaren dava şartı arabuluculuk düzenlemesi önem taşımaktadır.

Ancak somut talebin mirasın paylaşılması mı, ortaklığın giderilmesi mi, yoksa başka bir miras hukuku davası mı olduğu doğru belirlenmelidir.

21. Miras Paylaşımında Arabuluculuk Zorunlu mu?

Bütün miras hukuku uyuşmazlıkları için tek ve genel bir zorunlu arabuluculuk kuralı bulunduğu söylenemez.

6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun 18/B maddesi kapsamında taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ile ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuk uygulanmaktadır.

Ancak miras hukuku alanındaki her dava aynı hukuki nitelikte değildir.

Örneğin vasiyetnamenin iptali, tenkis veya muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil davası bakımından aynı arabuluculuk düzenlemesinin otomatik olarak geçerli olduğu söylenemez.

Bu nedenle dava açılmadan önce talebin hukuki niteliği belirlenmelidir.

22. Mirasın Reddi (Reddi Miras) Nedir?

Miras bırakanın ölümüyle birlikte mirasçılara yalnızca malvarlığı hakları değil, terekeye dahil borçlar da geçebilir.

Mirasçılar, kanunda belirtilen koşullar ve süreler içinde mirası reddetme hakkına sahiptir.

TMK 605 ve devamı maddelerinde mirasın reddine ilişkin düzenlemeler bulunmaktadır.

Reddi miras süresi kaç gündür?

TMK 606'ya göre miras, kural olarak üç ay içinde reddolunabilir.

Bu sürenin başlangıcı, mirasçılık sıfatının kazanılma biçimine ve kanundaki özel durumlara göre değişebilir.

Bu nedenle bütün mirasçılar için sürenin istisnasız olarak ölüm tarihinde başladığı söylenemez.

Borcu olan kişinin mirası reddedilebilir mi?

Kanuni koşulların gerçekleşmesi hâlinde miras reddedilebilir.

Ayrıca TMK 605/2'de miras bırakanın ölümü tarihinde ödemeden aczinin açıkça belli veya resmen tespit edilmiş olması durumunda mirasın reddedilmiş sayılmasına ilişkin düzenleme bulunmaktadır.

Ancak hükmen ret ile gerçek ret farklı hukuki esaslara dayanır.

Mirasın reddedilmesi, mirasçılık payları ve sonraki mirasçıların hakları üzerinde sonuç doğurabilir.

23. Miras Paylaşımı Sözleşmesi Nasıl Yapılır?

Mirasçılar, mirasın nasıl paylaşılacağı konusunda kanuna uygun anlaşma yapabilirler.

TMK 676 uyarınca miras paylaşma sözleşmesinin geçerliliği yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır.

Ancak sözleşmenin konusuna ve uygulanacak diğer kanuni kurallara göre tapu işlemleri veya farklı hukuki prosedürler gerekebilir.

Mirasçılar aralarında anlaşarak bir evi bir kardeşe bırakabilir mi?

Mirasçılar, hukuken mümkünse ve ilgili koşulları yerine getirerek böyle bir paylaşma düzenlemesi yapabilirler.

Ancak özellikle taşınmazların mülkiyetinin devri ve tescil işlemlerinde kanuni şekil ve usul koşullarına uyulmalıdır.

Sözleşmenin yazılı olması ile taşınmazın tapuda fiilen devredilmiş olması aynı şey değildir.

24. Miras Paylaşımı Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme

Miras hukuku alanında görevli mahkeme, açılacak davanın niteliğine göre değişmektedir.

TMK 642 kapsamındaki mirasın paylaşılması talebi bakımından sulh hukuk mahkemesi görevlidir.

Buna karşılık tenkis, vasiyetnamenin iptali veya muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil gibi davalarda asliye hukuk mahkemesinin görev alanına giren uyuşmazlıklar bulunabilir.

Yetki konusunda da ilgili davaya özgü hükümler dikkate alınmalıdır.

Örneğin terekenin paylaşılmasına ilişkin davalarda miras bırakanın son yerleşim yeriyle ilgili kesin yetki hükümleri önem taşır.

Bu nedenle bütün miras davalarının yalnızca taşınmazın bulunduğu yerde veya yalnızca mirasçının yaşadığı yerde açılabileceği şeklinde bir genelleme doğru değildir.

25. Miras Paylaşımı Ne Kadar Sürer?

Mirasın paylaşılma süresi, mirasçıların anlaşmasına, terekeye dahil malların niteliğine, hak sahiplerinin sayısına ve varsa uyuşmazlıkların kapsamına göre değişebilir.

Mirasçılar bütün konularda anlaşabiliyorsa, gerekli işlemler daha kısa sürede tamamlanabilir.

Ancak mirasçıların anlaşamadığı, taşınmazların değerinin tespit edilmesi gereken, soybağı veya mirasçılık sıfatının tartışmalı olduğu ya da farklı davaların bulunduğu durumlarda süreç uzayabilir.

Bu nedenle miras paylaşımının mutlaka belirli bir ay veya yıl içerisinde tamamlanacağına ilişkin kesin süre verilmesi doğru değildir.

26. Miras Paylaşımı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Miras paylaşımı nasıl yapılır?

Öncelikle mirasçılar ve miras payları belirlenir. Ardından terekeye dahil malvarlığı ve borçlar tespit edilir. Mirasçılar hukuka uygun biçimde anlaşarak paylaşım yapabilir; anlaşma sağlanamazsa ilgili dava yollarına başvurulabilir.

Baba ölünce miras kime kalır?

Miras bırakanın yasal mirasçılarına, Türk Medeni Kanunu'ndaki zümre ve eşin mirasçılığı kurallarına göre kalır. Sağ kalan eş, çocuklar ve diğer mirasçıların bulunup bulunmadığı önemlidir.

Anne ölünce miras nasıl paylaşılır?

Anne ile baba arasında miras paylaşımı yönünden ayrı bir zümre sistemi bulunmamaktadır. Miras bırakan annenin eşi ve çocukları varsa eş dörtte bir, altsoy kalan dörtte üç oranında mirasçı olur.

Baba ölünce evin ne kadarı anneye kalır?

Eş ve çocukların birlikte mirasçılığı durumunda sağ kalan eşin yasal miras payı dörtte birdir. Ancak konut üzerindeki mal rejimi hakları ve aile konutuna ilişkin özel düzenlemeler ayrıca değerlendirilmelidir.

Kız ve erkek çocukların miras payı eşit mi?

Evet. Türk Medeni Kanunu'na göre kız ve erkek çocuklar yasal mirasçılık bakımından eşit haklara sahiptir.

Eşi ölen kadın mirasın yarısını mı alır?

Her durumda değil. Sağ kalan eşin yasal miras payı, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişir. Altsoyla birlikte dörtte bir, anne-baba zümresiyle birlikte yarı oranında mirasçı olur.

Çocuğu olmayan kişinin mirası kime kalır?

Çocuğu ve diğer altsoyu bulunmayan kişinin mirasında sağ kalan eş ile anne-baba zümresi veya koşullarına göre sonraki zümre mirasçıları gündeme gelebilir.

Kardeşler mirastan eşit pay alır mı?

Kardeşlerin miras payı, anne ve baba üzerinden kurulan soybağına ve ilgili zümre kurallarına göre belirlenir. Her kardeşin bütün durumlarda eşit pay alacağı söylenemez.

Torun dedesinden miras alır mı?

Miras bırakanın kendisinden önce ölmüş çocuğunun altsoyu, halefiyet yoluyla mirasçı olabilir.

Evlatlık çocuk miras alır mı?

Evet. TMK 500 kapsamında evlatlık ve altsoyu, evlat edinene kan hısımı gibi mirasçı olur.

Miras bırakan bir çocuğuna bütün mallarını bırakabilir mi?

Miras bırakanın tasarruf özgürlüğü, saklı paylı mirasçıların haklarıyla sınırlanabilir. Saklı pay ihlali varsa kanuni koşullarla tenkis talebi gündeme gelebilir.

Kardeşlerin saklı payı var mı?

Hayır. Güncel Türk Medeni Kanunu'na göre kardeşler saklı paylı mirasçı değildir.

Miras kalan ev satılmak zorunda mı?

Hayır. Mirasçılar anlaşarak veya kanuni koşullarla aynen paylaşma ve özgüleme yöntemlerini değerlendirebilirler. Bunların mümkün olmadığı durumlarda satış gündeme gelebilir.

Bir mirasçı diğerlerinden habersiz evi satabilir mi?

Miras ortaklığına dahil taşınmazın tamamı üzerinde tasarruf bakımından elbirliği mülkiyeti kuralları önemlidir. Tek bir mirasçı, sırf mirasçı olması nedeniyle bütün taşınmazı diğer mirasçıların haklarını ortadan kaldıracak biçimde serbestçe satamaz.

Mirasçılardan biri imza vermezse miras paylaşılır mı?

Mirasçıların anlaşamaması, kanuni paylaşma hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Koşulları varsa mahkemeden paylaşma talep edilebilir.

Miras paylaşımında avukat zorunlu mu?

Genel olarak miras paylaşma işlemleri ve miras davalarında avukatla temsil zorunluluğu bulunmamaktadır. Ancak işlemlerin hukuki niteliği ve usuli koşulları değerlendirilmelidir.

Miras paylaşımında zamanaşımı var mı?

Mirasın paylaşılmasını isteme hakkı ile miras hukukundan kaynaklanan diğer dava ve taleplerin süreleri farklıdır. Özellikle tenkis, vasiyetnamenin iptali ve miras sebebiyle istihkak gibi davalar bakımından özel süreler bulunabilir.

27. Sonuç

Miras paylaşımı, miras bırakanın ölümüyle mirasçılara geçen malvarlığı haklarının ve borçlarının Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre belirlenmesini ve paylaştırılmasını kapsayan hukuki süreçtir.

Yasal miras payları, miras bırakanın altsoyu, anne-baba zümresi, üçüncü zümre mirasçıları ve sağ kalan eşin bulunup bulunmadığına göre değişmektedir.

Ancak mirasın paylaşılması yalnızca yasal miras paylarının hesaplanmasından ibaret değildir.

Terekeye dahil malvarlığının belirlenmesi, varsa mal rejimi tasfiyesi, borçlar, vasiyetnameler, saklı pay, mirasta denkleştirme ve taşınmazların hukuki özellikleri de önem taşır.

Mirasçılar kendi aralarında hukuka uygun paylaşma anlaşması yapabilirler. Anlaşma sağlanamaması hâlinde ise uyuşmazlığın niteliğine göre mirasın paylaşılması, ortaklığın giderilmesi, tenkis veya diğer miras hukuku davaları gündeme gelebilir.

Miras paylaşımında hukuki sonucun doğru belirlenebilmesi için yalnızca mirasçı sayısına değil, mirasçıların hukuki sıfatlarına, terekenin kapsamına, kanuni miras paylarına ve varsa özel miras hukuku düzenlemelerine birlikte bakılması gerekir.

Hukuki Kaynaklar

1. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, özellikle 181, 495–506, 510–513, 560–571, 575, 598–606, 640–657, 669–680 ve 698–699. maddeler.

2. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, özellikle görev ve yetkiye ilişkin hükümler.

3. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu, özellikle 18/A ve 18/B maddeleri.

4. 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu.

5. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun edinilmiş mallara katılma rejimine ilişkin 218–241. maddeleri.

6. Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat ve İçtihat Programı: https://mevzuat.adalet.gov.tr/mevzuat/103249

Bu makale genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayın özellikleri, mirasçıların kişisel durumları, terekenin kapsamı, mal rejimi, ölüme bağlı tasarruflar ve ilgili özel mevzuat farklı hukuki sonuçlar doğurabilir. İçerik, kişiye özel hukuki danışmanlık yerine geçmez.